„Po co w szkole autonomia?”
Spotkanie inspirujące Budzącej Się Szkoły w Strzyżowicach
13 kwietnia w Szkole Podstawowej w Strzyżowicach odbyło się spotkanie inspirujące Budzącej Się Szkoły, które zgromadziło wielu nauczycieli zaangażowanych w rozwój nowoczesnej edukacji. Wydarzenie stało się przestrzenią do wymiany doświadczeń, refleksji oraz odpowiedzi na pytania będące tematem konferencji: „Po co nam w szkole autonomia? Jak oddolnie zmieniamy system edukacji?”. Głównym celem spotkania było pokazanie uczestnikom jak w praktyce wygląda proces wprowadzania zmian w szkole.
W pierwszej części konferencji uczestnicy wysłuchali wystąpień: pani dyrektor Doroty Pronobis-Kościńskiej, wójta gminy Psary pana Tomasza Sadłonia, przedstawicieli nauczycieli i uczniów Szkoły Podstawowej w Strzyżowicach. Treścią przemówień było pokazanie, jak funkcjonuje szkoła, w której zarówno nauczyciele, jak i uczniowie mają przestrzeń do autonomicznych działań i jakie do tej pory wprowadzono zmiany w placówce.
Następnie uczestnicy wydarzenia obejrzeli lekcje otwarte, które dla nich przygotowali nasi nauczyciele. Uczniowie klas: Ia, IIIb, IV, VIa oraz VII i VIIIb zaprezentowali różne formy aktywności, a poniżej zamieszczamy więcej informacji o przebiegu tych zajęć.
kl. Ia - na zajęciach z edukacji polonistycznej uczniowie utrwalali słownictwo związane z wiosną pracując w parach oraz w grupach. Były: ćwiczenia z kostką na której były obrazki ptaków i kwiatów wiosennych i zapisywanie ich w zeszycie, ćwiczenia z tekstem – wklejanie wyrazów, losowanie pytań przez liderów grup i udzielanie odpowiedzi poprzez zilustrowanie na Musiconie pierwszych liter. Zakończeniem zajęć było wysłuchanie wspólnie skomponowanej w ten sposób melodii.
Na drugich zajęciach uczniowie indywidualnie pracowali zgodnie z instrukcją wykonując wiosenny koszyk z kwiatami. Była to praca przestrzenna, z papieru kolorowego. Na koniec zajęć dzieci udzieliły ustnej samooceny.
kl. IIIb - – zajęcia z edukacji matematycznej przebiegały pod hasłem „Wielka wyprawa morska” – matematyczna przygoda. Pracując w grupach (załogach), przemierzali kolejne stacje (wyspy) zadaniowe niczym prawdziwi odkrywcy, mierząc się z różnorodnymi wyzwaniami. Na ich drodze pojawiły się zadania wymagające sprawnego liczenia na sorobanie czy rozwiązywania zagadek zegarowych. Nie zabrakło też praktycznych działań – uczniowie mierzyli długość stopy, obwody głowy lub wysokość wybranych osób z listy, a następnie podawali uzyskane wyniki w metrach i centymetrach.
Z kolei na zajęciach przyrodniczych trzecioklasiści pracując w grupach wcielili się w rolę młodych badaczy – samodzielnie planowali doświadczenia, stawiali hipotezy i sprawdzali je w praktyce. Próbowali sprawić, by spinacz utrzymał się na powierzchni wody, obserwowali, jak zachowuje się cytryna, eksperymentowali z napełnianiem pełnego naczynia piaskiem oraz sprawdzali, czy zwykłą kartką papieru można… pokroić banana. Każde doświadczenie budziło ciekawość.
kl. IV – język polski – w formie mini projektu interdyscyplinarnego łączącego język polski i geografię (przyrodę) uczniowie odbyli wędrówkę po Europie z bohaterami lektur. Najpierw wcielając się w postacie z lektur zaprezentowali krótkie scenki z omawianych książek, a następnie przystąpili do tworzenia w grupach folderu turystycznego kraju, z którego pochodzi twórca danej powieści. Wykorzystując wiedzę zdobytą na wcześniejszych lekcjach oraz z innych źródeł stworzyli wspaniałe plakaty zachęcające do odwiedzenia: Francji, Polski, Włoch i Anglii. W swoich pracach uczniowie uwzględnili m.in. zabytki, atrakcje, ciekawostki, a nawet kuchnię danego kraju. Po zaprezentowaniu folderów pojawiła się refleksja na temat zalet podróżowania.
kl. IV język angielski - uczniowie wykonywali w grupach gry planszowe z zadaniami w języku angielskim. Kluczowym celem lekcji było sprawdzenie umiejętności budowania zdań z czasownikiem "can" oraz poznanych czasowników w angażujący uczniów i praktyczny sposób. Taka forma pracy sprzyja większej motywacji, rozwija kreatywność, redukuje stres oraz uczy współpracy w grupie. Dzięki temu sprawdzenie wiedzy ma formę aktywnej zabawy, która wspiera zaangażowanie i lepsze zapamiętywanie materiału.
Lekcja biologii w klasie VIa obejmowała zagadnienia: Ptaki – kręgowce latające
Celem lekcji było zapoznanie uczniów z budową i przystosowaniami ptaków do lotu oraz rozwijanie umiejętności obserwacji i analizy dzięki wykorzystaniu nowoczesnych technologii, w tym okularów ClassVR. Uczniowie mieli możliwość „przeniesienia się” do wirtualnego środowiska, gdzie obserwowali ptaki oraz analizowali ich ruch i budowę w realistycznych warunkach. W trakcie lekcji uczniowie pracowali w grupach, analizując zdobyte informacje. Uczniowie wykonali notatki wizualne (np. mapy myśli, schematy), które pozwoliły im uporządkować i utrwalić najważniejsze wiadomości dotyczące przystosowań ptaków do lotu. Dodatkowo uczniowie tworzyli wywiad z wybranym przez siebie ptakiem, wcielając się w jego rolę i prezentując jego cechy oraz przystosowania do życia i lotu. Kolejnym zadaniem było wykonanie modelu ptaka z przedmiotów znajdujących się w piórniku, co rozwijało kreatywność oraz pozwalało lepiej zrozumieć budowę ciała ptaków. Na zakończenie lekcji uczniowie dokonali podsumowania swojej pracy, wskazując, które elementy były dla nich łatwe, a które sprawiały trudności. Pozwoliło to na refleksję nad procesem uczenia się oraz utrwalenie zdobytej wiedzy.
Na lekcji otwartej z matematyki w klasie VIa tematem przewodnim były procenty. Uczniowie skupiali się na obliczaniu procentu danej liczby oraz obliczaniu liczby, gdy dany jest jej procent. Utrwalali wiedzę poprzez układanie domina matematycznego. Następnie w grupach rozwiązywali zadania przygotowane przez starszych kolegów. Na koniec każdy otrzymał kartę pracy, gdzie mógł samodzielnie sprawdzić swoją wiedzę. Ważną częścią lekcji była samoocena uczniów a przerywnikiem "biegane rachunki". Po pracy umysłowej wszyscy odprężyli się przy dźwiękach muzyki.
Kl. VII - Tematem zajęć z języka angielskiego w klasie 7 było utrwalenie poznanego słownictwa oraz zagadnienia gramatycznego. Podczas pracy w parach zadaniem siódmoklasistów było stworzenie własnego zadania. Uczniowie sami mogli zdecydować na którym zagadnieniu powtórzenia się skupią. Po upływie ustalonego czasu pary wymieniły się zadaniami i rozwiązywały wymyślone przykład. Na podsumowanie zajęć uczniowie mieli za zadanie sprawdzić poprawność wymyślonych zadań oraz ocenić sąsiadującą parę. W ramach samooceny uczniowie zostali poproszeni o dołączenie informacji zwrotnej.
Klasa VII - chemia. Tematem przewodnim była woda jako rozpuszczalnik. Uczniowie zamienili się w młodych naukowców i metodą doświadczalną sprawdzali rozpuszczalność różnych substancji w wodzie. Za pomocą kodów QR rozwiązywali chemiczną krzyżówkę oraz tworzyli notatkę graficzną. A na podsumowanie zajęć użyli metody walizki, dzieląc się wiedzą, którą zabierają ze sobą.
W klasie VIIIa odbyła się lekcja języka polskiego poświęcona lekturom. Zajęcia miały aktywizujący charakter i angażowały wszystkich uczniów do pracy. Na początku ósmoklasiści wylosowali tytuły wybranych lektur. Kolejnym zadaniem było odnalezienie trzech symboli związanych z wylosowaną książką. Uczniowie nie tylko wskazywali odpowiednie motywy, ale również uzasadniali swój wybór, odwołując się do treści utworu oraz jego przesłania. Ćwiczenie to rozwijało umiejętność interpretacji i analizy tekstu literackiego. W dalszej części lekcji należało odszukać cytaty należące do wylosowanej lektury i objaśnić ich znaczenie. Lekcja przebiegła w twórczej i przyjaznej atmosferze. Uczniowie chętnie uczestniczyli w zadaniach, wykazując się zaangażowaniem oraz dobrą znajomością omawianych lektur.
Na lekcji języka niemieckiego w klasie 8a uczniowie utrwalali wiadomości z działu „In der Stadt”. Zajęcia zostały przeprowadzone metodą stacji zadaniowych, dzięki czemu uczniowie mogli pracować w grupach i aktywnie angażować się w różnorodne zadania. Do wykonania było 6 stacji. Uczniowie układali domino językowe, projektowali własne bilety na pociąg lub samolot, a także tworzyli własne miasto. Następnie przygotowywali zagadki dotyczące drogi do wyznaczonego celu. Podczas zajęć powtarzali nazwy budynków i środków transportu, ćwiczyli zadawanie pytań o drogę oraz udzielanie wskazówek. Niektóre zadania miały charakter kreatywny i łączyły elementy plastyczne z językowymi. Zajęcia sprzyjały rozwijaniu kompetencji językowych, współpracy w grupie oraz kreatywności uczniów.
Po obejrzeniu łącznie 12 lekcji uczestnicy spotkania przekonali się, jak wiele zależy od nauczycieli i jak ogromny wpływ mają na to, jak wyglądają lekcje. Dając uczniom przestrzeń do działania pozwalamy im samodzielnie działać, rozwijać się . Autonomia uczy samodzielnego, twórczego myślenia, odpowiedzialności, zwiększa motywację do działania.
Podczas spotkania nie mogło zabraknąć wystąpień wspaniałych prelegentów: dr Marzeny Żylińskiej oraz prof. Marka Kaczmarzyka. W swoim wystąpieniu pod hasłem „Od kultury nauczania do kultury uczenia się" inicjatorka ruchu BSS i współorganizatorka wydarzenia przedstawiła zebranym, jakie efekty przynosi odejście od kultury nauczania i wprowadzanie kultury uczenia się.
Z kolei prof. Marek Kaczmarzyk - biolog, neurodydaktyk i memetyk - w swoim wykładzie „Wpływ stresu na proces uczenia się" poruszył temat tego, jak stres wpływa na pamięć ucznia. W swoim wystąpieniu podkreślił, że nawet dobrze przygotowany do odpowiedzi nastolatek w sytuacji emocjonalnie niepewnej niewiele pamięta (hipokamp, czyli struktura mózgu odpowiedzialna za pamięć długotrwałą, orientację przestrzenną oraz regulację emocji odcina go od zasobów pamięci).
Spotkanie przebiegło w miłej, przyjaznej atmosferze, a goście zarówno uśmiechem, jak i słowami uznania i wdzięczności dziękowali za to, że mogli zobaczyć szkołę, w której dzieje się wiele ciekawych rzeczy za sprawą uczniów i nauczycieli. A to dzięki temu, że zarówno uczniowie, jak i nauczyciele mają przestrzeń do autonomicznych działań.
